Rodzaje kanwy do haftu krzyżykowego i jak wybrać

Do haftu krzyżykowego potrzebna jest tkanina do haftu liczonego, na której widać równe rzędy kratek albo nitek. Początkującym najłatwiej zacząć od kanwy Aida 14. Kanwę równomierną i len wybiera się do delikatnej pracy, kanwę plastikową do przedmiotów przestrzennych, a wypruwalną i rozpuszczalną, żeby wyhaftować coś na ubraniu albo ręczniku.

W skrócie

• Aida to bawełniana kanwa z kratkami i dziurkami, krzyżyk szyje się przez jedną kratkę. Najlepszy wybór na pierwszy haft.
• Kanwa równomierna i len są tkane z pojedynczych nitek, krzyżyk szyje się przez 2 nitki, więc 28 nitek na cal daje taki sam krzyżyk jak Aida 14.
• Kanwa plastikowa jest sztywna, haftuje się na niej pudełeczka, zakładki i zabawki, tamborek nie jest potrzebny.
• Kanwę wypruwalną przyszywa się do ubrania i po hafcie wyciąga nitka po nitce, a rozpuszczalną rozpuszcza się w ciepłej wodzie.
• Stramin to rzadka, sztywna siatka do gobelinu i dywaników; do muliny lepiej wziąć Aidę.

Co to jest kanwa?

Kanwa to po polsku ogólne słowo na każdą tkaninę, która służy za podstawę haftu liczonego, w tym krzyżykowego. Najpopularniejsza z nich nazywa się Aida, a obok niej są kanwa równomierna, len, kanwa plastikowa i inne. (Wyrażenie „na kanwie” ma też drugie, nierękodzielnicze znaczenie: „na podstawie”.) W innych krajach tę samą tkaninę nazywa się różnie, a jedno słowo potrafi oznaczać różne tkaniny:

Język	Jak nazywa się Aida	Ogólne słowo na tkaninę do haftu liczonego	Na co uważać
Angielski	Aida cloth	cross stitch fabric	count to liczba kratek na cal
Niemiecki	Aida-Stoff	Zählstoff	Stramin to gruba kanwa do gobelinu, nie Aida
Polski	kanwa Aida	kanwa	kanwa to każda podstawa do haftu
Hiszpański	tela Aida	tela para punto de cruz	etamina w Hiszpanii to kanwa równomierna w rodzaju Lugany
Portugalski (Brazylia)	etamine	tecido para ponto cruz	etamine w Brazylii to właśnie Aida
Ukraiński	канва Аїда	канва	рівномірка to kanwa równomierna, домоткане полотно do haftu tradycyjnego
Rosyjski	канва Aida (Аида)	канва	канва to każda tkanina-siatka do haftu liczonego

Dlatego jeśli kupujesz tkaninę w zagranicznym sklepie albo haftujesz według wzoru w innym języku, sprawdzaj nie nazwę, tylko liczbę kratek lub nitek na centymetr.

Jakie są rodzaje kanwy do haftu krzyżykowego?

Tkanina	Budowa	Z czego	Typowe numery	Do czego
Aida	kratki z dziurkami w rogach	bawełna	11, 14, 16, 18	prawie każdy haft, pierwsza praca
Duża Aida (Binca, Hertha)	to samo, kratka około 4 mm	bawełna	6	haft dla dzieci, nauka
Kanwa równomierna (Lugana, Brittney, Murano)	równy splot pojedynczych nitek	bawełna z modalem	25, 28, 32	delikatna praca, ćwierćkrzyżyki
Len (Cashel, Belfast, Edinburgh)	pojedyncze nitki, bywają zgrubienia	100% len	28, 32, 36 i więcej	trwałe i odświętne prace
Hardanger	podwójne nitki, równa siatka	bawełna	22	haft hardanger i krzyżyki przez 2 nitki
Kanwa plastikowa	sztywna plastikowa kratka	plastik	7, 10, 14	pudełeczka, zakładki, rzeczy przestrzenne
Kanwa wypruwalna	rzadka siatka, którą usuwa się po hafcie	bawełna z klejonką	różne	haft na ubraniach, ręcznikach, torbach
Kanwa rozpuszczalna	siatka, która rozpuszcza się w wodzie	alkohol poliwinylowy	14, 16	to samo, na mniejszych rzeczach

Składy i numery pochodzą z katalogu Zweigart i opisów DMC. Numer wszędzie oznacza liczbę kratek albo nitek na cal (2,54 cm).

Czym Aida różni się od kanwy równomiernej i lnu?

Aida jest tkana w kratki: jedna kratka to jeden krzyżyk, dziurki widać od razu i łatwo liczyć. Kanwa równomierna (nazywana też płótnem równomiernym) i len są tkane z pojedynczych nitek, a krzyżyk szyje się na nich zwykle przez 2 nitki w każdą stronę. Dlatego krzyżyków na centymetr jest dwa razy mniej niż nitek:

Tkanina	Nitek lub kratek na 1 cm	Krzyżyków na 1 cm	Krzyżyk jak na
Aida 14	5,5	5,5	Aidzie 14
Kanwa równomierna 25	10	5	Aidzie 12,5
Kanwa równomierna 28	11	5,5	Aidzie 14
Len 32	12,6	6,3	Aidzie 16
Len 36	14,2	7,1	Aidzie 18

Numery są umowne: u Zweigarta len Cashel 28 ma 11,0 nitki na centymetr, a kanwa równomierna Brittney 28 ma 11,2. Na wzorze o szerokości 300 krzyżyków to różnica prawie centymetra.

Co wybiera się i dlaczego:

• Na Aidzie jest najłatwiej: kratki widać, tkanina jest gęsta i trzyma kształt. Ćwierćkrzyżyki trzeba jednak szyć, przekłuwając kratkę pośrodku.
• Kanwa równomierna jest miększa i bardziej regularna, ma dziurkę w środku każdego krzyżyka, więc ćwierćkrzyżyki i drobne szczegóły wychodzą starannie. Lugana, Brittney i Murano to bawełna z modalem, nie len, i są tańsze od lnu.
• Len jest najdroższy i najbardziej kapryśny: nitki mają różną grubość, ze zgrubieniami, i trudniej je liczyć. Wybiera się go dla faktury, gdy tło zostaje niewyhaftowane.
• Hardanger (22 nitki na cal) przez 2 nitki daje krzyżyk jak na Aidzie 11. W Niemczech Zweigart sprzedaje go pod nazwą Sulta.

Jaką kanwę wybrać na pierwszy haft?

Bawełnianą Aidę 14, białą albo kremową. Kratki o boku około 1,8 mm widać bez lupy, nie trzeba liczyć nitek, a prawie wszystkie wzory i zestawy są przygotowane właśnie na nią. DMC też poleca początkującym Aidę 14. Czym Aida 11, 14, 16 i 18 różnią się rozmiarem gotowego haftu, opisaliśmy w artykule „Kanwa do haftu krzyżykowego: jaką Aidę wybrać”. Dzieciom sprawdzi się duża Aida 6 albo kanwa plastikowa: krzyżyk jest na nich kilka razy większy.

Na kanwę równomierną warto przejść, gdy liczenie kratek idzie już łatwo i masz ochotę na delikatniejszą pracę albo ćwierćkrzyżyki. Zacznij od kanwy równomiernej 28: krzyżyk wychodzi na niej taki sam jak na Aidzie 14.

Jaką igłę i ile nitek wziąć do każdej z tych tkanin, zebraliśmy w artykule „Igła do haftu krzyżykowego: jaki rozmiar i ile nitek”.

Co to jest kanwa plastikowa i co się na niej haftuje?

To sztywna kratka z plastiku. Nie trzeba jej napinać w tamborku, trzyma kształt, a z kilku kawałków można zszyć przedmiot przestrzenny: pudełeczko, osłonkę na chusteczki, zabawkę, magnes, zakładkę. Kanwa plastikowa ma różną gęstość:

• 7 i 10 dziurek na cal: do grubej włóczki wełnianej albo akrylowej, krzyżyk jest duży, dobrze nadaje się dla dzieci;
• 14 dziurek na cal: do muliny, krzyżyk jak na Aidzie 14, a wzór do zwykłego haftu pasuje bez przeliczania.

Jeśli chcesz wyhaftować na kanwie plastikowej zwykły wzór muliną DMC, bierz 14: na 7 i 10 mulina nie zakryje kratki.

Jak wyhaftować krzyżykami na koszulce albo ręczniku?

Przez kanwę wypruwalną (zwaną też pomocniczą) albo rozpuszczalną. Dzianina, dżins i frotte nie mają kratek, więc na wierzch tymczasowo przyszywa się siatkę, haftuje przez obie tkaniny, a potem siatkę usuwa.

Co porównujemy	Kanwa wypruwalna (waste canvas)	Kanwa rozpuszczalna w wodzie
Z czego	bawełniane nitki sklejone klejonką	alkohol poliwinylowy
Jak się usuwa	zwilża się i wyciąga nitka po nitce pęsetą	moczy się w ciepłej wodzie 40–50 °C, aż się rozpuści
Rozmiar	duże arkusze i rolki	małe arkusze, w DMC 20 × 22 cm
Na co uważać	ciągnij nitki wzdłuż tkaniny, nie do góry	tkanina i mulina nie mogą farbować, prasować dopiero potem

Kolejność pracy jest taka sama:

1. Wytnij kawałek kanwy o kilka centymetrów większy od wzoru z każdej strony.
2. Przyfastryguj go do ubrania dużymi ściegami, żeby się nie przesuwał.
3. Haftuj według kratek kanwy, przekłuwając obie tkaniny.
4. Obetnij nadmiar kanwy przy brzegach, zostawiając trochę przy hafcie.
5. Zmocz kanwę i wyciągnij nitki po jednej albo rozpuść ją w ciepłej wodzie.

DMC opisuje kanwę wypruwalną jako bawełnianą siatkę na rozpuszczalnej w wodzie klejonce: po zmoczeniu nitki wychodzą łatwo. Kanwa rozpuszczalna DMC ma 14 kratek na cal (Permin sprzedaje ją w gęstości 16) i rozpuszcza się w temperaturze 40–50 °C, więc ubranie i mulina muszą znieść takie pranie.

Co to jest stramin i czy nadaje się do krzyżyków?

Stramin to sztywna, rzadka bawełniana kanwa do gobelinu, półkrzyżyka i dywaników. U Zweigarta ma od 3 do 18 nitek na cal. Krzyżyki można na nim haftować, ale zwykle grubą wełną: mulina w 2 nitkach nie zakryje dużej siatki i spod ściegów będzie widać podkład. Do zwykłego wzoru z muliną DMC bierz Aidę albo kanwę równomierną. Niemieckie słowo Stramin bywa używane także dla kanwy wypruwalnej (Abreißstramin), więc w sklepie czytaj opis.

Wypróbuj

Wczytaj obrazek do edytora, wybierz Aidę 11, 14, 16 albo 18 w sekcji „Kanwa” i zobacz rozmiar gotowego haftu. Jeśli będziesz haftować na kanwie równomiernej albo lnie, wpisz rozmiar wzoru do kalkulatora haftu krzyżykowego: przeliczy go dla tkanin od 25 do 40 nitek przez 2 nitki, pokaże potrzebny kawałek tkaniny, igłę i liczbę nitek muliny.